الف:دستگاه گوارش digestive system :

دستگاه گوارش در حشرات عبارت از لوله ی طویلی است که از دهان شروع و به مخرج ختم می شود.

اندازه وشکل ان بستگی به رژیم غذایی حشره دارد وازسه بخش جلویی,میانی وعقبی به شرح زیر

تشکیل یافته است:

1- بخش جلویی stomodaeum: که منشا اکتودرمی داشته ودر خرد کردن وانبار کردن وهضم اولیه

موادغذایی دخالت دارد. ساختمان ان به ترتیب از داخل به خارج عبارت از یک لایه ی کیتینی, ماهیچه

های طولی,ماهیچه های حلقوی و پرده ی صفاق می باشد وشامل دهان, حلق, مری, چینه دان وپیش

معده است.

(1)- حلق (pharynx) : قیفی شکل است ودارای غدد بزاقی وماهیچه های قوی جهت خرد کردن غذا

می باشد

(2)- مری (oesophagus) : مجرای باریکی است که به چینه دان متصل میگردد

(3)- چینه دان (gizzard) : کیسه ی ذخیره ی مواد غذایی است و ان مجهز به خارهای کیتینی است و با

داشتن انزیم های مختلف در نرم وهضم کردن مواد غذایی اهمیت دارد

(4)- پیش معده (proventriculus) : اخرین قسمت بخش جلویی لوله ی گوارش می باشد و با داشتن

جدارماهیچه ای قوی و خارهای کیتینی در هضم مواد غذایی دخالت دارد

2- بخش میانی یا معده (mesenteron) : عضو اصلی ترشح, گوارش و جذب می باشد و بوسیله ی

دریچه کاردیاک از بخش جلویی مجزا می شود و معمولا به شکل کیسه ی طویلی است با مبداء

آندودرمی و دارای ماهیچه های طولی و حلقوی و فاقد کیتین است. در قسمت جلو معده اغلب

انشعابات کیسه, یا لوله مانندی مشاهده می شود که gastric coeca نامیده می شود.

در بعضی ازحشرات,مانند خرطوم مفصلی ها معده شامل سه یا چهار قسمت متمایز می باشد, در

اغلب حشرات غذاهنگام داخل شدن درمعده به وسیله ی پرده کیتینی به نام پرده ی اطراف غذا (

pretrophic membrane) که به وسیله ی قسمت جلوی معده ترشح شده پوشیده می شود. این پرده

مانع ز تماس مستقیم مواد غذایی با جدارنرم معده می شود وعمل گوارش به وسیله ی نفوذ مواد قابل

جذب از پرده ی اطراف غذا صورت می گیرد و مواد هضم نشده داخل پرده, وارد بخش عقبی لوله ی

گوارش می گردد.

3- بخش عقبی یا روده (proctodeum) : مبداء اکتودرمی دارد و از سه قسمت روده ی باریک

,روده ی بزرگ (colone) وروده ی راست (rectum) تشکیل شده, محل اتصال روده ی باریک با معده دارای

تعداد زیادی لوله های دفعی موسوم به لوله های مالپیگی که از نظر دفع مواد زائد دارای اهمیت است.

اخرین قسمت دستگاه گوارش روده ی راست به شکل کیسه گلابی شکل است که به وسیله ی سوراخ

مخرج به خارج باز می شود.

۴- اعضای ضمیمه ی دستگاه گوارش : این اعضاء از نظر هضم و جذب غذا اهمیت بسیار دارند وشامل

قسمت های زیر می باشد

(1)- غده های بزاقی : که به اشکال ساده وتک سلولی در جدار دهان ومری پراکنده هستند وترشحات

انها به حفره های دهان یا مری ریخته می شوند. گاهی به شکل لوله های ساده است که جدار انها

مجهز به سلول های ترشحی است وبعضی به شکل غده های کیسه ای که جدار انها دارای حفره هایی

با سلول های ترشحی است وسرانجام ممکن است خوشه ای شکل باشند.ترشحات غده های فوق به

نام بزاق با دارا بودن دیاستازهای مختلف نظیر امیلاز, انورتاز و غیره در هضم و جذب مواد غذایی اهمیت

دارند ودر بعضی از حشرات مانند مگس ها و پشه ها  محتوی ماده مخصوص جلوگیری از انعقاد خون

می باشد.

(2)- غده های گوارشی : این غده ها معمولا تک سلولی ودرجداربخش میانی وعقبی لوله گوارشی

پراکنده هستند و ترشحات انها سبب هضم مواد پروتیدی و چربی می شود.

(3)- اعضای دفع : درحشرات علاوه برسلول های انوسیت oenocyte سلول های اطراف قلب واجسام

چربی لوله های مالپیگی عضو اصلی مواد زائد وادراری ودرنتیجه تصفیه ی خون می باشند و ان عبارت از

لوله های بن بستی است که درمحل اتصال روده ی باریک ومعده قراردارند. محتویات داخل لوله های

مالپیگی عبارتند از:

کلرور سدیم, اوره, مواد سفیده ای, رنگها و گاهی باکتری ها و تک سلولی هایی که

به طریق همزیستی زندگی می کنند.

۵- مواد دفعی وترشحی حشرات :

(1)- ادرارو مدفوع : ادرار به وسیله ی لوله های ماپیگی از خون گرفته می شود وترکیب ان بستگی به

رژیم غذایی حشره دارد که ممکن است اسیدی یا قلیایی بوده و همراه با مواد دفعی که عبارت از بقایای

مواد غذایی هضم نشده می باشد ازمخرج حشره دفع می گردد نمکهای مختلف ازقبیل فسفات ها,

سولفات ها, اسیدهای امینه,  اوره, اسید اوریک و گاهی مواد رنگی در ادرار یافت می شوند.

(2)- ابریشم : غده های ترشح کننده ی ابریشم درحشرات فوق العاده متنوع هستند, درلاروپروانه ها

غدد بزاقی لب پایین الیلف ابریشم ترشح می نماید ودربعضی ازسخت بالپوشان وبالتوری ها لوله های

مالپیگی این عمل را انجام می دهند. درلارو پروانه ها یک جفت غده ترشح کننده ی ابریشم درزیرلوله ی

مری قرارگرفته و ترشحات ابریشمی بعد از خروج, از کانال مخصوص عبور کرده و از منفذی در زیر لب پایین

به صورت الیاف خارج می شوند. الیاف ابریشمی ازدوماده ی فیبروئین fibroin وسریسین sericin و یک

پوشش نازک مومی تشکیل شده است.

(3)- عسلک : مدفوع حشرات مکنده می باشد که به صورت مایع شفافی از مخرج حشره دفع می گردد.

حشره برای تامین مواد پروتئینی مورد نیاز بدن, مقدارزیادی شیره ی نباتی را می مکد وبعد ازجذب مواد

لازم, مازاد ان را به صورت عسلک دفع می نماید, عسلک شته ها وشپشک های نباتی محتوی

مقدارزیادی مواد جذب نشده الی به خصوص مواد قندی است. گزانگبین نوعی عسلک می باشد.

(4)- موم : ترشحات مومی به وسیله ی غدد جلدی عده ای از حشرات نظیر شپشک های نباتی و شته

ها ترشح می گردند واز نظرحفاظت بدن در برابرگرما وخشکی در حشرات خشکی زی و به منزله ی

قشرغیرقابل نفوذ به اب در حشرات ابزی اهمیت دارد و زنبورعسل های کارگر به وسیله ی هشت غده در

سطح زیرین شکم این ماده را ترشح می نمایند.

(5)- سموم : غدد ترشح کننده سم درحشرات معمولا درناحیه ی سر ویا درانتهای شکم قراردارند و به

وسیله ی عضو زننده یا نیش در بدن شکار وارد می شوند ودربعضی از حشرات ترشحات سمی در خون

وجود داشته وهنگام دفاع به صورت قطرات ریزی ازدهان ویا منافذ دیگربدن خارج می شوند. ترکیبات

سمی شامل آپی توکسین وهیستامین درنیش زنبورعسل,اسید فرمیک درمورچه ها و کانتاریدین

درترشحات بعضی ازسوسکهای خانواده ی cantharidae می باشد.

بال ها (wings) :

 حشرات معمولا دارای دجفت بال هستند که در طرفین حلقه ی دوم و سوم قفسه ی

 سینه به بدن متصل می باشند ورشد و ساختمان انها بسته به محل زندگی ونوع

 فعالیت حشره متفاوت است. بی بالی که به ندرت در راسته ی بالداران pterygota

 مشاهده می شود در نتیجه ی سازش حشرات با محیط زندگی انگلی (شپش ها)وگاهی

 دو شکلی جنسی (شپشکهای نباتی) و یا چند شکلی (شته ها) می باشد.

 در مگس ها و افراد نر شپشکهای نباتی بال های زیرین تبدیل به عضو حسی

 balancierبه شکل سنجاق شده اند. بالها به دو صورت غشایی و کیتینی می باشد.

 بالهای غشایی شفاف و نرم و رگ بندی انها مشخص است و بالهای کیتینی که در

 راسته ی سخت بالپوشان وجود دارند در عمل پرواز دخالت نداشته وفقط برای

 حفاظت بالهای زیرین بکار می روند وجنس انها کیتینی و سخت و رگ بندی انها

 نامشخص است. در این حشرات بالهای عقبی پهن ومخصوص پروازبوده وهنگام

 استراحت مثل بادبزن درزیربالپوش ها جمع می شوند.تزئینات بالها درحشرات

 مختلف متفاوت است چنانچه بال پروانه ها مجهزبه فلس های رنگارنگ وبال

 زنبورها شفاف و فاقدرگ بندی زیاد وبرعکس دربال بالتوری ها رگهای طولی

 وعرضی بال زیاد می باشند. گاهی بالها دارای موها و کرک ها و ریشک هایی

 هستند,مانند بال تریپس ها.

 ز نظر ساختمان داخلی رگهای بال محتوی خون ویک تراشه وگاهی یک رشته ی

 عصبی بخصوص در بالهایی که دارای موهای حسی هستند وجود دارد. سطح بال را

 می توان به بخشهای جلویی,عقبی و محوری تقسیم نمود. بخش جلویی بال را که

 دارای رگهای طولی متعددی است بخش رمیژیوم (remigium) بخش عقبی نرم

 وتا شونده را وانوس (vanus) می نامند واین دوقسمت بوسیله ی چین وانال

 (vanal) از یکدیگر مجزا می شوند.بر طبق کامستوک ونیدهام Comstok and

 Needhamرگهای طولی بال به قرار زیرند:

 1- رگ کناری(costal) : در لبه ی جلویی بال قرار دارد و معمولا ساده است

 2- رگ زیر کناری(subcostal) : مقعر و معمولا ساده است

 3- رگ شعاعی(radial) : معمولا چند شاخه است

 4- رگ میانی(medial) : ابتدا دوشاخه وگاهی هریک از شاخه ها به چند شاخه ی

 ثانوی تقسیم می شوند

 5- رگ بازویی(cubital) : معمولا چند شاخه است

 6- رگهای عقبی(anal) : اخرین رگهای طولی بال وتعداد انها متغییراست

 7- رگهای ژوگال(jugal) : بعد ازرگهای انال درمیدان ژوگال قراردارند ومعمولا

 دارای چند رگ هستند

 رگهای عرضی بال حد فاصل رگهای طولی وبه طورعمود یا مایل به انها قرار دارند

 رگهای عرضی که ازنظررده بندی اهمیت دارند, به قرار زیرند :

 1- رگ عرضی بازویی : بین رگهای کناری وزیر کناری نزدیک به قاعده ی بال قرار دارد(h)

 2- رگ عرضی شعاعی : رگهای طولی شعاعی را به یکدیگر متصل می کند(r)

 3- رگ عرضی شعاعی - میانی : بین رگهای شعاعی و میانی قرار دارند(r-m)

 4- رگ عرضی میانی : رگهای میانی را به یکدیگرمتصل می کند(m)

 5- رگ میانی - بازویی : بین دو رگ میانی و بازویی قرار دارد(m-cu)

 سلول های بال, از تقاتع رگهای طولی و عرضی سلول های بال بوجود می ایند. این

 سلول ها باز یا بسته بوده ودر رده بندی بعضی ازحشرات نظیرزنبورها و پشه ها

 اهمیت فوق العاده دارند. مثلا درپروانه ها سلول دیسکال که در حد فاصل رگهای

 شعاعی ومیانی وحجره ی تیریدیال در حد فاصل رگهای میانی وبازویی قرار دارند

حشره شناسی پزشکی یکی از شاخه‌های علم حشره شناسی می‌باشد که به بررسی ومطالعه حشرات زیان آور که برای انسان مضر می‌باشد، می‌پردازد.

بزرگ‌ترین شاخه جانوری شاخه بندپایان می‌باشد. همانطور که از نام آنها پیداست دارای پاهای بندبند می‌باشند. بزرگ‌ترین رده آنها حشرات می‌باشند.

1. شاخه بند پایان از ۵ رده تشکیل می‌شود.
2. رده حشرات شامل پشه‌ها ، ملخ‌ها ، مگس‌ها ، شپش‌ها ، پروانه‌ها ، زنبورها ، سوسکها و... می‌باشد.
3. رده عنکبوتیان که عنکبوت‌ها ، عقرب‌ها،رطیل‌ها،کنه‌ها،مایت‌ها،و... را شامل می‌شود.
4. رده سخت پوستان شامل انواع خرچنگ‌ها،میگوهاو... را شامل می‌شود.
5. رده صدپایان
6. رده هزارپایان

تمام این رده‌ها شامل موجوداتی هستند که از نظر پزشکی کم وبیش اهمیت دارند.به عنوان مثال پشه آنوفل ناقل عامل بیماری مالاریا،مگس‌های تسه تسه و سیمولیوم به ترتیب ناقل عامل بیماریهای مرض خواب وکوری رودخانه،پشه خاکیها ناقل عامل بیماری سالک می‌باشند.

صفات عمومی حشرات :

1. بزرگ‌ترین رده در شاخه بندپایان می‌باشند.
2. دارای پراکندگی وسیع می‌باشند.
3. بدن اینها از سه قسمت سر،سینه وشکم تشکیل شده‌است.
4. دارای شاخک(آنتن) می‌باشند.که در شناخت و تقسیم بندی اهمیت دارند.
5. دارای اسکلت خارجی می‌باشند.
6. بعضی از آنها دارای بال و بعضی دیگر بدون بال می‌باشندکه در شناخت وتقسیم بندی اهمیت دارد.
7. همه اینها ۳ زوج پا دارند.به همین دلیل به اینها هگزاپدا گفته می‌شود.
8. دستگاه گردش خون در سطح پشتی قرار گرفته واز نوع باز است.
9. در اینها خون دررساندن اکسیژن اهمیت چندانی ندارد.
10. دستگاه تنفسی در حشرات سیستم تراشه‌ای نام داردکه ارتباط خارجی آن به وسیله منافذ خارجی به نام اسپیراکل می‌باشد.
11. دستگاه دفع مواد زاید لوله‌های مالپیگی نام دارد.
12. به طور معمول جثه حشرات کوچک می‌باشد.

رده بندی حشرات (زیر رده بی‌بالان)

حشرات بزرگترین رده جانورانی هستند که روی کره زمین زندگی می کنند . حدود یک میلیون گونه از حشرات تا کنون شناسایی شده‌اند. ولی تعداد زیاد دیگری ناشناخته باقی مانده‌اند که محققین مشغول شناسایی آن‌ها هستند. رده حشرات هگزاپودا (Hexapoda) که گاهی معادل آن (Insecta) را نیز ذکر می‌کنند، شامل دو زیر رده و در منابع مختلف بین ۲۸ تا ۳۲ راسته هستند.

رده‌بندی حشرات (Insecta)
- زیر رده حشرات بی‌بال (Apterygota)
- زیر رده حشرات بال‌دار (Pterygota)

حشرات Insecta
در زیر رده (Apterygota) که حشرات بی‌بال را در بر می‌گیرد، بی‌بالی یک صفت ذاتی است. به عبارت دیگر، در اجداد آن‌ها هم این صفت وجود داشته است. در حالی که ممکن است در تعدادی از حشرات زیر رده (Pterygota) حالت بی‌بالی دیده بشود ولی این بی‌بالی یک صفت ثانویه است، که در اثر نوع زندگی بوجود آمده است. در انواعی از ملخ‌ها، شته‌ها و سن‌ها دیده می‌شود. نمونه‌ی بارزی از بی‌بالی در شپش‌های انسانی و حیوانی دیده می‌شود که در اثر زندگی انگلی بال‌های خودشان را از دست داده‌اند.

حشرات بی‌بال (Apterygota)
زیر رده آپتری‌گوتا یا حشرات بی‌بال به پنج راسته تقسیم می‌شوند که عبارتند از:
- راسته بی‌شاخَکان یا (Protura)
- راسته دم فنری‌ها یا پا دُمان (Collembola)
- راسته دم چنگالان یا (Diplura)
راسته دم مویان یا (Microcoryphia)
- راسته ماهی نقره‌ای‌ها یا (Thysanura)

دم فنری‌ها یا پادُمان (Collembola)
این راسته از آپتری‌گوتا حشرات بسیار کوچکی هستند که بدلیل همین کوچکی کمتر مورد توجه‌اند. در اکوسیستم‌های طبیعی مخصوصاً در خاک‌هایی که مقدار زیادی هوموس وجود داشته باشد جمعیت‌های بسیار بالایی دارند. گاهی در هر متر مکعب خاک حدود صد هزار از آن‌ها دیده می‌شود و در هر هکتار میلیون‌ها میلیون از این حشرات فعالیت می‌کنند.

چرا به این حشرات پا دُمان گفته می‌شود ؟
در سطح زیری چهارمین حلقه شکم راسته پا دُمان یک اندامی بنام فورکولا (Furcula) دیده می‌شود. و در روی زمین، سومین حلقه شکم در سطح زیری شکم اندام دیگری بنام رتیناکلوم (Retinaculum) وجود دارد. موقعی که حشره نیاز به جهش و حرکت دارد فورکولا از رتیناکلوم که به صورت یک اندام قلاب مانند است آزاد می‌شود و با خوردن به زمین جهش پیدا می‌کند. راسته پا دُمان در طبیعت بسیار زیاد هستند گاهی بعضی از گونه‌های خانواده (Sminthuridae) مثل (Sminthurus viridis) تحت شرایطی تبدیل به آفت می‌شوند و ممکن است به گیاهان زینتی خسارت بزند.

بی‌شاخَکان (Protura)
بی‌شاخکان شش پای بسیار کوچک دارند و فاقد شاخک هستند. طول بدنشان حدود 6/0 تا حد اکثر 5/1 میلی‌متر است. جفت اول پاهای آن‌ها به اندامهای حسی تبدیل شده است بدلیل اینکه فاقد شاخک هستند، پاها در واقع نقش شاخک‌ها را ایفا می‌کنند. این بندپایان در درون خاک‌های هوموسی، در زیر سنگ‌ها و زیر خاک برگ‌ها فراوان دیده می‌شوند و از گیاهان مختلف تغذیه می‌کنند.

چرا گونه‌های این راسته که بدون شاخک هستند جزء حشرات به حساب می‌آیند؟
بعضی از متخصصین اعتقاد دارند که سه راسته کولمبولا (Collembola)، دیپلورا (Diplura) و پروتورا (Protura) در واقع جز رده اینسکتا (Insecta) نیستند و آن‌ها را در راسته هگزاپودا گروه‌بندی کرده‌اند و معتقدند با آنکه ۶ پا دارند از رده حشرات خارج بشوند.

دم‌ چنگالان (Diplura)
راسته دیگر دیپلورا (Diplura) یا دم چنگالان هستند که فاقد چشم مرکب و ساده هستند. در انتهای شکمشان دارای پیوست‌های بلندی هستند و طول بدنشان حدود ۷ میلی‌متر یا کمتر است. بنابراین در مقایسه با کولمبولا (Collembola) و پروتورا (Protura) اندازه نسبتاً بزرگتری برخوردارند و روی خاک برگ‌ها و زیر پوسته درختان از مواد مختلف آلی تغذیه می‌کنند.

دم مویان (Microcoryphia) و ماهی نقره‌ای‌ها (Thysanura)

راسته دیگر میکروکوریفیا (Microcoryphia) و تیزانورا (Thysanura) هستند. این دو راسته شباهت بسیار زیادی به هم دارند و سطح بدنشان از پولک پوشیده شده و در انتهای شکم دارای زوائد بلندی هستند.
اما چگونه این دو راسته را از همدیگر تفکیک کنیم ؟
در راسته میکروکوریفیا (Microcoryphia) چشم‌های مرکب نسبتاً بزرگ و به همدیگر اتصال دارند در حالیکه در راسته تیزانورا (Thysanura) که به آن‌ها سیلورفیش (Silver fish) یا ماهی نقره‌ای هم می‌گویند چشم‌های مرکب کوچک و از همدیگر کاملاً جدا هستند.
بعضی از گونه‌های راسته تیزانورا گاهی در منازل بصورت آفت دیده می شوند از جمله خانواده لپیس ماتیده (Lepismatidae) گونه‌ای بنام لپیسما ساکارنیا (Lepisma saccharina) دارد که از مواد نشاسته‌ای در منازل تغذیه می‌کند.

حشرات بال‌دار (Pterygota)
زیر رده پتری گوتا Pterygota بخش اعظم حشرات را در بر می‌گیرند. از نظر رفتاری و بیولوژی گونه‌های این زیر رده بسیار متنوع هستند و تعداد زیادی از گونه‌ها آبزی هستند. مثل تعدادی از سن‌ها، سخت بالپوشان و دو بالان که مراحل رشد قبل از بلوغشان در داخل آب سپری می‌کنند. تعداد زیادی نیز خشکی زی هستند که در بین گونه‌های خشکی زی تعدادی از آن‌ها گرده افشان هستند که از حشرات بسیار مفید به حساب می‌آیند. همچنین تعدادی از آن‌ها پارازیت یا پرداتور هستند و در تنظیم جمعیت گونه‌های آفت نقش مهمی دارند. و در کنترل بیولوژیک از تعدادی از آن‌ها استفاده می‌شود. برخی از آفات مهم محصولات کشاورزی هستند مثل تعداد زیادی از پروانه‌ها، سخت بالپوشان و سن‌ها.
راسته هوموپترا (Homoptera) یا جوربالان که شامل شته‌ها، شپشک‌ها و گروه‌های دیگر می‌باشند و از اهمیت زیادی برخوردارند.

مورفولوژی حشرات Morphology:

3 بند اصلی بدن حشرات شامل:

سر Head ، سینهThorax   و شکم Abdomen میباشد.

تشریح قسمتهای مختلف بدن در حشرات:

قبل از هر چیز اشاره ای به پوست حشرات میکنیم‌. چون پوست در حشرات نقش بسیار بسیار مهمی را ایفا میکند.

پوست Integument:

جنس بدن حشرات از کوتیکول (Cuticle) است که ماده ای کیتینی است و بخش غیر زنده پوست حشرات را تشکیل میدهد. بخش زنده پوست حشرات Hypodermis نامیده میشود.

کوتیکول از خارج به داخل از 3 لایه: اپی کوتیکول، اگزوکوتیکول و اندوکوتیکول) ,Epicuticle ,Exocuticle Endocuticle (تشکیل شده است.

اپی کوتیکول از جنس گوگرد، مواد چربی و ترکیبات ازته بوده و همچنین مواد دیگری مانند سیمان Cement و موم را در خود دارد.

اپی کوتیکول مقاومت را در پوست برای حفظ حرارت و رطوبت ایجاد میکند. این بخش در سوسری و برخی حشرات چندین لایه دارد.

اگزوکوتیکول از کیتین و Arthropodine ( پروتئین مخصوص بندپایان) تشکیل شده.

لایه اندوکوتیکول از نظر ساختاری شبیه اگزوکوتیکول است با این تفاوت که این لایه دارای رنگدانه میباشد. در زیر اندوکوتیکول غشای بسیار نازکی تحت عنوان Formation zone قرار دارد که پس از آن به اپیدرمیس خواهیم رسید.

اپیدرمیس Epidermis : این بخش از یک لایه سلول اپیدرمی مکعبی تشکیل شده است که وظیفه آن ترشح لایه های مختلف کوتیکول میباشد.

سلول های اپیدرمی بر روی یک غشای پایه تحت عنوانBasement membrane   قرار میگیرد که رگهای خونی و اعصاب از طریق غشاء پایه ای با سلول های اپیدرمی در ارتباط است

قطعات دهانی:

بسته به نوع رژیم غذایی قطعات دهان ممکن است به تیپ های مختلفی در حشرات دیده شود.

قطعه دهانی جونده – ساینده: که مخصوص حشراتی است که از مواد جامد تغذیه میکنند. شامل لب بالا Laprum، آرواره بالا Mandible، آرواره پایینی Maxible و لب پایین Lapium میباشد. وظیفه آرواره بالا خرد کردن و له کردن مواد غذایی است.

قطعه دهانی زننده – مکنده: در این نوع قطعه آرواره بالا و پایین در هم ادغام شده و تبدیل به لوله باریکی شده که حشره از آن جهت تغذیه از شیره گیاهی یا خون استفاده میکند. مانند سن گندم و شته.

سر  Head:

سر در حشرات از اتصال  شش حلقه به وجود آمده است که ممکن است به صورت گرد بیضی مثلثی و غیره باشد. سر کپسولی است که محتوی مغز و ماهیچه های قطعات دهان است. اسکلت داخلی سر از جنس کوتیکول بوده به شکل X  یا H که دارای یک جفت بازوی جلویی و یک جفت بازوی عقبی نیز میباشد که ماهیچه های سر و قطعات دهانی به آن متصل میشود، به اسکلت داخلی تانتورویم گفته میشود.

سر در حشرات دارای نواحی مختلفی به شرح زیر است:

1.  ناحیه Vertex (فرق سر): در بالاترین قسمت سر قرار دارد.

2.  ناحیه Front (پیشانی): بین چشم های مرکب

3.  ناحیه Occiput (پشت سر): بین سر و گردن

4.  ناحیه Gena (گونه): در زیر چشم های مرکب

5.  ناحیه Tempora (گیجگاه): پشت چشم مرکب

6.  ناحیه Clypeus (قطعه زیر پیشانی): در بالای قطعات دهان و زیر پیشانی

سر حشرات نسبت به محور طولی بدن ممکن است به فرم های مختلف قرار بگیرد که از این لحاظ حشرات را به سه گروه تقسیم میکنند:

1.  Prognathus: حشراتی که سر در آنها در امتداد محور طولی بدن قرار میگیرد. مانند گوشخیزک و سوسری

2.  Hypognathus (اورتوگناتوس): سر در این حالت عمود بر محور طولی بدن و قطعات دهانی در زیر سر قرار میگیرد.

3.  Opisthagnothus: در این حالت سر نسبت به محور طولی بدن تقریبا متمایل به عقب است و قطعه دهانی (خرطوم) در زیر سر و در حد فاصل بین پاها کشیده شده است. مانند: سن گندم که قطعه دهانی آن در زیر سر و محل اتصال پاها قرار دارد.

پیوستهای سر :

شاخک Antenna: تمام حشرات دارای یک جفت شاخک اند که در واقع اندام حسی بوده که ممکن است حاوی موهای گیرنده حس چشایی، بویایی، لامسه و شنوایی باشد.

شاخک در حشرات از 3 قسمت کلی تشکیل شده است که از داخل به خارج شامل:

1.  Scape: عریض ترین قسمت شاخک است.

2.  Pedicel: بخش دوم تاژک است، در برخی از حشرات

مانند مگس خانگی و پشه ممکن است حاوی اندام خاصی به نام جانستون باشد.

3.  Flagellum (تاژک):  که از پدیکل تا انتهای شاخک را شامل میشود.

اشکال مختلف شاخک در حشرات عبارت است از:

1. شاخک نخی (Filiform): که طول آن کوتاه و از ابتدا تا انتها یکسان است. مانند ملخ شاخک کوتاه، خانواده Acrididae

2. شاخک مویی Setaceous: طول شاخک بلند و شاخک به سمت انتها باریک میشود. مانند سوسری.

3. شاخک Moniliform: بندهای شاخک گرد و برجسته و در کنار هم قرار میگیرند. مانند موریانه.

4. شاخک سنجاقی Capitate: به حالت باریک و در انتها دارای برجستگی است. مانند پروانه های روزپرواز.

5. شاخک اره ای Serrata: هر یک از بند های شاخک از قائده باریک و در انتها  پهن شده و حاشیه نوک تیز بندها از حاشیه شاخک خارج میشود. در برخی از سوسک ها مانند Buprestidae.

6. شاخک ورقه ای Lamellate: در این نوع شاخک بند انتهایی شاخک بصورت ورقه ورقه ای روی هم قرار میگیرد. مانند سوسکهای خانواده Scarabeidea.

7. فرم شاخه ای Pectinate: کناره خارجی هر یک از بندهای شاخک دارای یک زائده شاخه مانند است که ممکن است از یک طرف شاخک خارج شده باشد و یا ممکن است زوائد شاخه ای در 2 طرف شاخک دیده شود که به آن Bipectinate یا شاخه ای 2 طرفه گویند. مانند پروانه کرم ابریشم.

8. شاخک میله دار Stylet: مفصل سوم یا انتهای شاخک مجهز به یک زائده میله ای شکل تحت عنوان Stylet میباشد. مانند مگس خانگی.

9. شاخک مودار Aristate: شاخک کوتاه و3 بندی و در انتها دارای یک زائده مو مانند (پروش) میباشد

قطعات دهانی:

بسته به نوع رژیم غذایی قطعات دهان ممکن است به تیپ های مختلفی در حشرات دیده شود.

قطعه دهانی جونده – ساینده: که مخصوص حشراتی است که از مواد جامد تغذیه میکنند. شامل لب بالا Laprum، آرواره بالا Mandible، آرواره پایینی Maxible و لب پایین Lapium میباشد. وظیفه آرواره بالا خرد کردن و له کردن مواد غذایی است.

قطعه دهانی زننده – مکنده: در این نوع قطعه آرواره بالا و پایین در هم ادغام شده و تبدیل به لوله باریکی شده که حشره از آن جهت تغذیه از شیره گیاهی یا خون استفاده میکند. مانند سن گندم و شته.

انواع چشم در حشرات:

چشم مرکب Compounideye: دارای بیش از یک عدد اوماتیدی یا مواد بینایی است مثلا در سنجاقک واحد بینایی ممکن است به 28000 عدد برسد. چشم مرکب دارای قرنیه (از جنس کونیکول) عدسی، عنبیه، رابدوم (محور بینایی) که به عصب های بینایی درمغز متصل است میباشد.

چشم ساده Ocelli: از نظر تعداد ممکن است از 1 تا 3 عدد باشد.

محل قرار گرفتن آنها حدفاصل بین چشم های مرکب است. وظیفه آن تقویت بینایی بوده که به شدت و ضعف نور حساس است.

سینه (thorax)و ضمائم ان :

 قفسه ی سینه از جلو به گردن و ازعقب به شکم اتصال دارد و از سه حلقه پیش قفسه ی سینه

(prothorax),میان قفسه ی سینه (mesothorax)وپس قفسه ی سینه (metathorax) تشکیل یافته

است. در حشرات بالدارpterygota) دومین وسومین حلقه ی قفسه ی سینه مجهز به بال می باشد.

در حشرات با پروازهای طولانی وسریع میان قفسه ی سینه به علت رشد فوق العاده ی ماهیچه های

مربوط به بال ها بیش از دو حلقه ی دیگربزرگ شده و برعکس در حشرات دونده و یا کم پرواز,رشد پیش

قفسه ی سینه بیشتر از میان قفسه ی سینه است.هر یک از حلقه های قفسه ی سینه از دو نیم

حلقه ی پشتی (گرده یا (notum شکمی(sternum)و قطعات پهلویی(pleura)تشکیل یافته است.

 به دنبال هر یک از گرده ها یک قطعه پس گرده(postnotum) وجود دارد که دراصل همان acrotergite

می باشد.هر یک از گرده ها از سه قسمت پیش گرده (prescutum),سپر (scutum) وسپرچه

(scutellum)تشکیل یافته و قسمت سپرچه در بعضی از حشرات مانند بعضی سن ها رشد زیاد کرده

 و گاهی تمام شکم را می پوشاند.سه نیم حلقه ی زیرین قفسه ی سینه به ترتیب  به نامهای پیش

 سینه(prosternum) ,میان سینه (mesosternum) وپس سینه(metasternum)نامیده می شود و

 هریک از انها به نوبه ی خود از قسمتهای presternum ,sternellum وsternumتشکیل یافته است.

 قطعات پهلویی (pleura) در طرفین سبب اتصال گرده ها به سینه ها می گردد وهر یک از قطعات

پهلویی ازدو قطعه ی جلویی episternum و عقبی epimeron تشکیل یافته است. درحشرات استیگمات

های قفسه ی سینه ای در قسمت ها ی پهلویی ,میان و پس قفسه ی سینه قرار دارند

1 = prescutum
2 = scutum
3 = scutellum
4 = propleuron
5 = mesopleuron
6 = metapleuron
7 = prosternum
8 = mesosternum
9 = metasternum

- پاها (legs):

پاها ضمائم قفسه ی سینه و عضو اصلی حرکت و راه رفتن حشرات می باشد و بسته به شرایط زندگی

تغییرات ساختمانی در انها مشاهده می شود. تعداد پاهای سینه ای در حشرات سه جفت(6عدد) می

باشد واز این جهت انهارا شش پایان (hexapoda)می نامند. هرپا از قسمت های زیر تشکیل یافته است:

ران femur ,ساق tibia ,خار spine ,پنجه tarsus ,پرز papille ,ناخن وبالشک رشد قسمت های

مختلف پا در تمام حشرات یکسان نبوده و بر حسب محل زندگی و نوع فعالیت حشره متفاوت است.

اشکال عمده ی پا به قرار زیرند :

 1- پاهای دونده : در این تیپ پا, ران وساق طویل وباریک می باشد مانند سوسریها

 2- پاهای رونده : پاها کوتاه, ران وساق قوی وپنجه پهن است مانند سخت بالپوشان

 3- پاهای کننده : در حشرات با پاهای کننده ساق پاهای جلویی و گاهی پنجه پهن

 ومجهز به دندانه های تیزاست مثل ابدوزک

 4- پاهای جهنده : در ملخ ها ران پا های عقب طویل وعریض وساق انها بلند است

 5- پاهای شکاری : در پاهای جلویی, ران پا مجهز به خارهای بلند و دارای شیاری

 است که ساق پا در صورت لزوم در ان قرار می گیرد وهمچنین ساق مجهز به

 دندانه یا خار است مانند شیخک

 6- پاهای شناوری : در حشرات ابزی پاها به شکل پارو درامده و ران و ساق پهن,

 طویل و پوشیده از موهای متراکم است مانند سن های ابی